CHROMOTERAPIA W REWALIDACJI UCZNIW GBOKO UPOLEDZONYCH UMYSOWO

 

Opracoway: Grayna Jurek, Alicja Michalkiewicz, Beata Przyborowska (nauczyciele z Zespou Szk Specjalnych w Mrgowie)

                                            

1. Chromoterapia jako metoda terapeutyczna

 

     Najwaniejszym rdem wiata jest soce. Kady element wiata sonecznego wywiera biologicznie istotny wpyw na organizm czowieka. Dugotrway jego niedostatek prowadzi do funkcjonalnych zaburze nerwowych, niedoboru witaminy D oraz osabienia si odpornociowych. wiato soneczne polepsza sprawno mini, wzmacnia odporno na choroby infekcyjne oraz wspomaga przyswajanie substancji mineralnych. wiato wywiera przy tym duy wpyw na psychik, poprawia bowiem samopoczucie i jest rdem radoci, zwiksza ogln aktywno czowieka.

    W pracy z dziemi gboko upoledzonymi umysowo nie stosuje si chromoterapii do takich celw jakie stawia sobie medycyna alternatywna. Praca ze wiatem moe by wykorzystana do regulowania poziomu pobudzenia dziecka. Ma znaczenie pomocnicze zwaszcza przy przezwyciania stereotypii i hamowaniu zachowa agresywnych.

Chromoterapia moe w sposb zasadniczy poprawi energetyczny poziom funkcjonowania ucznia. Uczniowie ospali, mao zainteresowani otoczeniem, o sabych moliwociach komunikacyjnych, pod wpywem barw staj si bardziej aktywni, ciekawi wiata, atwiej nawiza z nimi kontakt. Uczniw nadpobudliwych i agresywnych bardzo szybko mona wyciszy i uspokoi oddziaujc na nie odpowiednim kolorem.

    W pracy z uczniami z gbokim upoledzeniem umysowym czsto stosuje si barwne nawietlanie czci lub caego ciaa. Najczciej stosowane barwy to: czerwona, ta, zielona i niebieska. Zielony jest jedynym kolorem, ktry mona stosowa bez ogranicze, natomiast czerwony jest kolorem, z ktrym naley obchodzi si bardzo ostronie, gdy jego nadmiar moe prowadzi do rozdranienia i irytacji. Zdaniem wielu terapeutw, w pracy z osobami upoledzonymi umysowo, nie powinno si uywa koloru fioletowego.

   Czas nawietlania poszczeglnymi barwami zaley od wielu czynnikw. rednio powinien wynosi od 5 do 20 minut. Istotn rzecz jest samopoczucie ucznia. Jeli wystpi niekorzystne objawy, na przykad rozdranienie, nudnoci, silne zmczenie, nawietlanie naley przerwa. U uczniw z gbokim upoledzeniem umysowym naley starannie dobiera barwy, indywidualnie do kadego dziecka i uwanie obserwowa jego zachowanie, bowiem nieprawidowe dobranie kolorw moe mie negatywne skutki.

   Najwaniejsza, podstawowa zasada chromoterapii zakada, e w razie wtpliwoci lepiej jest zrobi za mao zabiegw ni za duo.

     Zasadniczym celem chromoterapii, w procesie rewalidacji uczniw gboko upoledzonych umysowo, jest pobudzanie zmysw, oddziaywanie na nie przy pomocy odpowiednio dobranych bodcw, a przez to wyzwolenie aktywnoci wasnej osoby poddanej tej terapii oraz uatwienie kontaktu z nauczycielem.

To pobudzanie dotyczy wybranego zmysu. Oddziauje si na podajc uczniowi cile uporzdkowane, proste bodce w specjalnie do tego przygotowanej sali, pozostawiajc jednak swobod wyboru tych bodcw, jak te czasu koncentrowania si na nich. Bodce powinny by dobrane w taki sposb, by nie tylko stymuloway zmysy, ale te umoliwiay miy odpoczynek poczony z biernym ich odbiorem. Tworzy si, tym samym, atwiejsze do zrozumienia dla ucznia gboko upoledzonego rodowisko dajc moliwo odprenia oraz poczucie bezpieczestwa. Ogranicza si take czstotliwo wystpowania rnego typu niepodanych reakcji.

     Chcc optymalnie zastosowa metod chromoterapii w rewalidacji uczniw gboko upoledzonych umysowo naley pamita, e wane s nastpujce elementy:

- odpowiednia atmosfera zaj,

- moliwo podejmowania decyzji przez uczniw,

- indywidualne tempo,

- odpowiedni czas trwania zaj,

- moliwo powtarzania czynnoci,

- rozmaito bodcw,

- odpowiednia opieka,

   Na zajciach chromoterapii uczniowie mog dowiadcza wiat za pomoc swoich zmysw, a wic pobudza i rozwija elementarne procesy poznawcze. Rnorodno bodcw sprawia, e dowiadczanie ich na tak niewielkiej przestrzeni staje si pretekstem do poznawania i rozumienia wasnego ciaa, daje okazj do wicze integracji sensorycznej. Chromoterapia uzupenia tradycyjne metody rewalidacji, pozwala lepiej zrozumie osobom niepenosprawnym otaczajcy wiat, pomaga uporzdkowa chaos odbieranych przez nich wrae. Dziecko mona stymulowa jedno- lub wielozmysowo, w zalenoci od potrzeby. Motywacj do podejmowania aktywnoci s elementy tworzce wystrj Sali, ktre same w sobie zachcaj do dziaania, zapewniajc jednoczenie spokj i bezpieczestwo.

  Podstawowa zasada zaj chromoterapii to pena akceptacja takiego sposobu odbierania proponowanych bodcw jaki wybrao sobie dziecko. Wytwarzamy waciw atmosfer, nie stawiamy wymaga, nie dajemy polece, pozostawiamy dziecku dowolno zachowa.

Podczas tego typu zaj naley akceptowa dziecko takim jakim jest i nawet najprostsze moliwoci zajmowania si czym naley uzna za wartociowe.

Zajcia takie to te okazja do bliskiego kontaktu z terapeut, umoliwiajcego poznanie mowy ciaa ucznia, ktra wielokrotnie jest jedyn form wyraania siebie i swoich emocji.

    Zajcia z  wykorzystaniem chromoterapii stymuluj:

·        Rozwj potrzeby poznawczej, pobudzaj wychowanka do wasnej aktywnoci poznawczej

·        Koncentracj uwagi dowolnej na materiale wzrokowym, suchowym, dotykowym.

·        Rozwj komunikacji.

·        Rozwj emocjonalno-spoeczny, (obserwuje si u dzieci potrzeb nawizania bliskiego kontaktu z nauczycielem)

·        Dziaaj wyciszajco i relaksujco na osoby z nadpobudliwoci psychoruchow lub zaburzeniami zachowania.

·        Niweluj agresj

2. Wyposaenie sali do zaj z  chromoterapii.

    Sala do zaj chromoterapii to pomieszczenie, w ktrym wiadomie proponowane s bodce o pierwszorzdnym znaczeniu dla uczniw, odbierane w przyjemnej atmosferze.

Wanym elementem jej wyposaenia jest ukad 4 kolorowych lamp (czerwonej, niebieskiej, zielonej i tej) poczonych w zestaw z moliwoci pynnej regulacji natenia wiata. Moliwo sterowania przez nauczyciela zarwno barw jak i nateniem wiata pozwala wykorzysta to urzdzenie na zajciach

  Podstawowymi elementami jej wyposaenia s:

1. Elementy stymulujce zmys dotyku:

- szereg przedmiotw o zrnicowanym ksztacie, fakturze, stopniu twardoci itp.

 Najbardziej podanym elementem pomieszczenia do odczuwania dotykiem jest mikkie podoe. Podog mona zmienia w jej strukturze pod wzgldem poziomu, twardoci powierzchni i pod wzgldem temperatury. Naturalnie zaley wszystko od moliwoci danego pomieszczenia.

2. Elementy stymulujce zmys suchu

- odpowiednio dobrane cieki muzyczne,

- rnorodne bodce dwikowe np. instrumenty muzyczne, grzechotki, dzwoneczki, itp.

3. Elementy stymulujce zmys wzroku:

- bodce wietlne,

- barwne przedmioty itp.

Upoledzeni umysowo intensywnie uywaj zmysu dotyku, dlatego te obiekty do dotykania musz by tak umieszczone, eby uczestnik zaj mia z nimi bezporedni kontakt.

     Jeeli wikszo uczniw dowiadcza swoje otoczenie poprzez czoganie si lub lec, naley umieci obiekty blisko podogi albo bezporednio na niej, tak eby mg si nimi zajmowa bez pomocy nauczyciela.

     W przypadku pozycji lecej bardzo wany jest te sufit. Tutaj przewaa musz bodce wzrokowe, poniewa sufit ley poza zasigiem rk ucznia. S to wszelkiego rodzaju kule lustrzane, kolorowe szeciany, ruchome przedmioty tj. ptaszki, wiatraki itp.

Zajcia z elementami chromoterapii naley traktowa jako wprowadzenie do waciwych zaj. Chodzi, bowiem o to, by uzyska optimum pobudzenia i koncentracji uwagi ucznia.

2. Wykaz i zastosowanie kolorw.

Kolor

 

Charakterystyka

Przeciwskazania

 

 

 

Czerwony

Dziaa pobudzajco i stymulujco, wzmaga pobudliwo ukadu nerwowego, podwysza cinienie. Nawietlania zwikszaj ilo czerwonych krwinek, przyspieszaj ttno i krenie jednoczenie podnoszc temperatur ciaa, regeneruj siy i pobudzaj przemian materii. Nawietlania czerwieni dobrze jest stosowa w przypadku uczniw o sabej energii yciowej.

Zaburzenia nerwowe, gorczka, stany zapalne, opuchlizna, nadaktywno, atwe uleganie emocjom, choroby serca   i krenia.

Czerwie naley stosowa przy zachowaniu maksimum ostronoci.

 

 

 

 

Niebieski

Pod wzgldem oddziaywania niebieski jest przeciwiestwem koloru czerwonego. Uspokaja, relaksuje, koncentruje, chodzi, wycisza organizm. Ma agodne waciwoci nasenne. Stosuje si go przy stanach zapalnych i chorobach z gorczk. Zmniejsza czstotliwo ttna oraz ukrwienie, dziki czemu ma waciwoci przeciwblowe. Oywczo wpywa na ukad nerwowy. Moe dziaa hamujco na osoby agresywne i autoagresywne.

Przezibienia, napicia i przykurcze miniowe, paralie, niedowady i ze ukrwienie. Przy duszym stosowaniu moe doj do ospaoci.

 

 

 

ty

Wywiera przyjazne i ciepe wraenie. Wzmacnia, oywia umys. Pobudza ale nie denerwuje, dodaje energii, wzmacnia sabe procesy organizmu, likwiduje odrtwienie, wzmacnia odporno nerwow. Wpywa korzystnie na prac mzgu, przez co poprawia procesy logicznego mylenia, pami, wzbogaca intelektualnie. Pomaga w leczeniu depresji. Wzmacnia i pobudza ukad trawienny.

Nerwowi i niespokojni uczniowie nie powinni by poddawaniu oddziaywaniu tym kolorem duej ni 5-10 minut.

Przy kopotach z wtrob stosowa ostronie lub zupenie zrezygnowa        z tego koloru.

 

 

 

 

 

 

Zielony

Ma charakter stabilizujcy i wyrwnujcy. Przywraca rwnowag, odpra, uspokaja, utrzymuje energi fizyczn i psychiczn w stanie rwnowagi. Likwiduje napicia i ble, daje gboki spokj. Wzmacnia serce, ukad immunologiczny i ukad krenia, stymuluje ukad hormonalny.

Kolor zielony symbolizuje rwnowag i harmoni, z tego wzgldu ma fundamentalne znaczenie dla caego systemu nerwowego, w naturalny sposb niwelujc stany irytacji i pobudzenia. Dobrze jest stosowa go w przypadku dzieci agresywnych i autoagresywnych. Podobnie do zielonego dziaa kolor rowy. 

Brak

 

 

 

 

Pomaraczowy

Regeneruje, oywia, ogrzewa, pobudza energi agodniej ni kolor czerwony i spokojnie j regeneruje. Likwiduje skurcze. Podobnie jak czerwony, ma charakter pobudzajcy, jest jednak znacznie agodniejszy w dziaaniu. Powoduje wzmoenie koncentracji uwagi, uatwia percepcj zmysom, agodzi napicia emocjonalne.Kolor ten wspsteruje zdolnociami przyjmowania pokarmw. Doskonale reguluje cinienie krwi.

Nerwowo i niepokj wewntrzny.

 

 

 

 

 

Biay

Dziaa harmonizujco i tonujco, zapewnia rwnowag w organizmie. Pobudza organizm do walki z chorob, uaktywnia czynniki odpornociowe, pobudza metabolizm, stymuluje proces tworzenia czerwonych krwinek. Czsto dua dawka koloru biaego dziaa na organizm wstrzsowo i przeomowo. Od tego momentu rozpoczyna si proces poprawy stanu zdrowia. rdem kolory biaego jest soce, dlatego kpiele soneczne, stosowane z umiarem, dziaaj aktywizujco i wzmacniajco.

Brak

3. Scenariusz zaj z chromoterapii.

CELE ZAJ:

·        Stwarzenie warunkw majcych na celu uatwienie nawizywania kontaktw midzy nauczycielem a uczniem.

·        Stymulacja zmysu wzroku poprzez oddziaywanie wiatem o okrelonym nateniu przy wybranym kolorze.

·        Wzbudzanie aktywnoci pobudzajc zmysy: dotyku, wzroku, wchu i suchu.

·        Stwarzanie warunkw do odczuwania przez uczniw przyjemnoci, odprenia,zadowolenia.

 

CZAS TRWANIA: 5-20 MIN

PRZEBIEG ZAJ:

 

1.     Przyjcie bezpiecznej i wygodnej pozycji ciaa, nie krpujcej ruchw rk: na materacu, klinie, krzele, gruszce rehabilitacyjnej – dostosowanej do moliwoci fizycznych ucznia.

2.     Zaciemnienie sali, wczenie wiata biaego i podkadu muzycznego. Zapalenie „kominka” – wlanie olejka zapachowego (do kolorw pobudzajcych – zapach mity, do kolorw wyciszajcych zapach melisy).

3.     Przywitanie si z kadym dzieckiem indywidualnie – podanie rki i wypowiedzenie przez nauczyciela imienia dziecka.

4.     Obserwowanie przez ucznia pomienia wiecy, skanianie do odczuwania ciepa pyncego z „kominka” oraz wchanie.

5.     Kolor ty – wczenie muzyki relaksacyjnej

- koysanie si,

- dotykanie przedmiotw np: balonw, wstki, woreczkw z rn zawartoci,

- obserwacja ruchw butelki z wod o tym zabarwieniu

6.     Kolor czerwony –wczenie muzyki z pyty „Czarodziejskie hity”

- klaskanie w donie,

- wystukiwanie rytmu np. grzechotkami, dzwoneczkami,

- poruszanie wstk, balonem,

- manipulowanie butelk o czerwonym zabarwieniu.

7. Kolor zielony – wczenie muzyki relaksacyjnej

- koysanie si,

- nauczyciel gaszcze dziecko, masuje przyrzdem do masau Apollo lub pieczk kolczast,

- masa doni oliwk,

- dotykanie woreczkw z rn zawartoci,

- obserwowanie ruchw butelki z wod o zielonym zabarwieniu.

8. Kolor niebieski – wczenie muzyki relaksacyjnej

- koysanie si,

- masowanie stp,

- unoszenie do gry rk i chwytanie wstki,

- manipulowanie butelk i obserwowanie wody o niebieskim zabarwieniu.

9. Nauczyciel zmienia wiato czerwone na biae i powoli rozwietla sal.

  Gasi wiato oraz lampk zapachow, koczy zajcia poprzez podanie rki i

   wypowiedzenie zdania „Cze (podaje imi ucznia)”.

 

Aby zobaczy kart obserwacji funkcjonowania na zajciach z zastosowaniem chromoterapii kliknij tutaj

 

      Literatura:

1.     J.Kielin: Rozwj daje rado. Terapia dzieci upoledzonych umysowo w stopniu gbokim, Gdask 1999

2.     V.Maas: Uczenie si przez zmysy. Wprowadzenie do teorii integracji sensorycznej, Warszawa 1998

3.     M.Piszczek (red.):Edukacja uczniw z gbokim upoledzeniem umysowym. Przewodnik dla nauczycieli. CMPP-P MEN Warszawa 2000

4.     Hulsegge Jan (przek. A.Smrokowska):  Snoezelen, nieco inny wiat, Krakw 1993

5.     Konarska-Stanaszek: Snoezelen – Sala Dowiadczania wiata. „Tu jestemy” nr 6.

 

informacje wprowadzia J. Papiernik - administrator strony